Στις 16 Ιουνίου 1943, το Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού, πήρε μια ιστορική απόφαση η οποία αποτελεί μια από τις σημαντικότερες σελίδες στην ιστορία του. Η Κεντρική Επιτροπή του ΑΚΕΛ συνεδρίασε και αποφάσισε να καλέσει τα στελέχη και μέλη του κόμματος να καταταχθούν εθελοντικά στον Βρετανικό στρατό με σκοπό να απελευθερώσουν τους κατακτημένους λαούς της Ευρώπης από την απειλή του χιτλεροφασισμού στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ανακοίνωση όπως δημοσιεύτηκε:

«1. Να γίνει έκκλησης προς όλα τα μέλη του Κόμματος δι’ εθελοντικήν κατάταξιν εις τας ενόπλους δυνάμεις προς ενίσχυσιν του αγώνος δι’ απελευθέρωσιν της Ελλάδος από την χιτλερικήν τυρρανίαν, απελευθέρωσιν των υποδούλων χωρών και εξασφάλισιν του εθνικού πολιτικού και κοινωνικού μέλλοντος της Νήσου.

2. Το ζήτημα να τεθεί εις τας κομματικάς ομάδας, εις τας συνελέυσεις των κομματικών τομέων, εις τας επαρχιακάς συνδιασκέψεις και τέλος εις την παγκύπριον συνδιάσκεψιν, η οποία θα συγκροτηθεί εις Λεμεσόν, την 27ην Ιουνίου 1943, όπου και θα εγκριθεί ο πλήρης κατάλογος των εθελοντών του “Ανορθωτικού Κόμματος του Εργαζομένου Λαού”.

3. Όλα ανεξαιρέτως τα μέλη της Κ.Ε. – 17 τον αριθμόν – προσεφέρθησαν και επέμενον όπως επιτραπεί εις αυτά να καταλάβουν την θέσην εις τας τιμιτικάς γραμμάς των ενόπλων συμμαχικών δυνάμεων

Κατόπιν προσεκτικής εξέτασης εκάστης κεχωρισμένης προτάσεως, απεφασίσθη όπως α) ορισμένα μέλη της Κ.Ε. υποχρεωθούν να παραμείνουν εις τας θέσεις των προς την συνέχισιν της κομματικής εργασίας και β) να επιτραπεί εις τα ακόλουθα μέλη της Κ.Ε. να εγγραφούν εις το Κυπριακόν Σύνταγμα: 1. Κώστας Παρτασίδης, 2. Ανδρέας Φάντης, 3. Μάρκος Μαρκουλλής, 4. Μίνως Περδίος, 5. Γεώργιος Λέρνης, 6. Χρίστος Σαββίδης, 7. Πρόδρομος Παπαβασιλείου, 8. Γεώργιος Λεβέντης, 9. Κώστας Σιακαλλής, 10. Βάσος Βασιλείου, 11. Χρίστος Κατσιαούνης.»

Μετά την ανακοίνωση της απόφασης, υπήρξαν κάποιοι που υποστήριξαν ότι αυτή λήφθηκε καθυστερημένα. Δεδομένης της σημασίας της δε θα μπορούσε να ληφθεί πάρα πολύ γρήγορα αφού έπρεπε πρώτα να υπερπηδηθούν τα δύο προβλήματα που υπήρχαν. Η πρώτη δυσκολία που αναφύεται είναι ιδεολογικοπολιτική. Ο μόνος τρόπος για μαζική συμμετοχή των ΑΚΕΛιστών ήταν η κατάταξη στον αγγλικό στρατό, τον στρατό των αποικιοκρατών που είχαν θέσει στην παρανομία το κομμουνιστικό κίνημα για μια δεκαετία. Η δεύτερη δυσκολία αφορούσε οργανωτικό ζήτημα δεδομένου του γεγονότος ότι το ΑΚΕΛ ως η νόμιμη έκφραση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου ιδρύθηκε μόλις τον Απρίλη του 1941. Χρειαζόταν χρόνος ώστε να στηθούν κομματικές οργανώσεις στις πόλεις και τα χωριά.  Έπρεπε να οργανώσει στις τάξεις του στελέχη πέραν των παλιών στελεχών του ΚΚΚ, να μαζικοποιηθεί και να οργανωθεί σε όλη την Κύπρο.

Η απόφαση υιοθετήθηκε και αγκαλιάστηκε από τις κομματικές βάσεις του ΑΚΕΛ με αποτέλεσμα η πρώτη και μεγαλύτερη εθελοντική αντιφασιστική κατάταξη στο στρατό να υλοποιείται. Κομματικές ομάδες, κομματικά μέλη αλλά και εξωκομματικοί αποστέλλουν τηλεγραφήματα και γράμματα καθημερινά στο ΑΚΕΛ για να εκφράσουν την ικανοποίηση τους για την λήψη της απόφασης αλλά και για να δείξουν την επιθυμία τους και προθυμία τους για εθελοντική υπηρεσία.

Στις 25 Ιουνίου το ΑΚΕΛ Λευκωσίας πραγματοποίησε επαρχιακή συνδιάσκεψη στην οποία εγκρίθηκε ο κατάλογος των ΑΚΕΛιστών εθελοντών της επαρχίας. Ακολουθεί στις 27 Ιουνίου η Παγκύπρια Συνδιάσκεψη στη Λεμεσό όπου εθελοντές από όλη την Κύπρο μαζεύονται στον Δημόσιο Κήπο της Λεμεσού. Από εκεί ξεκίνησε μια επιβλητική παρέλαση της φάλαγγας των εθελοντών του ΑΚΕΛ κατευθυνόμενοι στο θέατρο Ριάλτο όπου και εγκρίνεται η ιστορική απόφαση της 16ης Ιουνίου. Σύνολο εθελοντών 731 από όλη την Κύπρο. 731 εθελοντές από ένα νεοσύστατο κόμμα που αριθμεί λιγότερα από 2000 μέλη εκείνη τη χρονική στιγμή.

Την επόμενη ημέρα, ο λαός της Λεμεσού συγκεντρώθηκε σε χιλιάδες στην πλατεία του Δημαρχείου για να αποχαιρετήσει τους εθελοντές ΑΚΕΛιστές. Ο Άγγλος διοικητής της Λεμεσού παρευρέθηκε στη συγκέντρωση και επηρεασμένος από το κλίμα ενθουσιασμού του λαού σε ομιλία του στο πλήθος ανέφερε τα εξής:

«Είναι η πρώτη φορά που βλέπω ένα τόσο εξαιρετικό θέαμα στην Κύπρο. Η κατάταξη στο στρατό ενός τόσου μεγάλου αριθμού εθελοντών και με τόσο ενθουσιασμό είναι πρωτοφανής. Ελπίζω ότι το παράδειγμά σας θα ακολουθήσουν και άλλοι».

Ακολούθησε παρέλαση των εθελοντών προς το στρατόπεδο των Πολεμιδιών, όπου γινόταν η κατάταξη στο στρατό.

Οι ΑΚΕΛιστές εθελοντές μαζί με τους υπόλοιπους Ε/κ και Τ/κ συστρατιώτες τους πολέμησαν στα μέτωπα της Β. Αφρικής, της Ιταλίας και αλλού στην Ευρώπη. Είχαν τη δική τους συμβολή στη συντριβή του χιτλεροφασισμού. Οι ΑΚΕΛιστές εθελοντές στάθηκαν το προζύμι μέσα στους Κύπριους στρατιώτες για μια μεγάλη προοδευτική στροφή της μάζας των στρατιωτών. Μετά το τέλος του πολέμου οι ΑΚΕΛιστές εθελοντές πρωτοστάτησαν στην πάλη για την αποστράτευση ματαιώνοντας τα σχέδια των Εγγλέζων να χρησιμοποιήσουν τους Κύπριους στρατιώτες στους αποικιοκρατικούς τους πολέμους.

Αυτή η απόφαση μέχρι και σήμερα αποτελεί μία από τις πιο λαμπρές σελίδες του Ανορθωτικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού. Απόφαση, η οποία υπήρξε απόρροια των θέσεων και αρχών του Κόμματος κατά του φασισμού και του ιμπεριαλισμού. Τέτοιες αποφάσεις πρέπει να τις έχουμε στη «φαρέτρα» μας και να τις θυμόμαστε όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την απειλή του φασισμού, απειλή η οποία αποκρούεται με τη ζύμωση της ταξικής συνείδησης και πάλης. Το παράδειγμα των βετεράνων θα μας φωτίζει πάντα το δρόμο του αγώνα για την ειρήνη και την κοινωνική δικαιοσύνη στην Κύπρο και τον κόσμο.

– Ζήτω η 16η Ιουνίου 1943!
– Τιμή και δόξα στους ΑΚΕΛιστές και σε όλους του Κύπριους μαχητές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου!
-Ζήτω η Κύπρος μας!

Μορφωτικό Γραφείο
16/6/20