Η ιστορικότητα της μέρας της γυναίκας και το γυναικείο ζήτημα

H ιστορικότητα της μέρας της γυναίκας και το γυναικείο ζήτημα

Γυναίκες όλου του κόσμου ενωθείτε!

Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας τιμάται σε παγκόσμια κλίμακα αλλά λίγοι ξέρουν το πως φτάσαμε σήμερα να τιμούμε αυτή την μέρα. Οι γυναίκες της Νέας Υόρκης, δούλευαν στα εργοστάσια ακόμα και 16 ώρες τη μέρα, ενώ οι μισθοί τους ήταν σημαντικά μικρότεροι από τους μισθούς των ανδρών.Στις 8 Μαρτίου 1857,  στην καρδιά του καπιταλισμού, στη Νέα Υόρκη, στις βιοτεχνίες ενδυμάτων, οι γυναίκεςπάλεψαν και διεκδίκησαν ίσο ωράριο με αυτό των αντρών. Σε μια συγκέντρωση, το πλήθος δέχτηκε επίθεση από την αστυνομία και οι δρόμοι βάφτηκαν με αίμα. Πενήντα-ένα χρόνια αργότερα, στις 8 Μαρτίου 1908, με αφορμή την επέτειο, οι εργάτριες στις βιομηχανίες της Νέας Υόρκης διαδήλωσαν και πάλι, τιμώντας με αυτόν τον τρόπο την διαμαρτυρία του 1857, απαιτώντας το δικαίωμα στην ψήφο και το τέλος της παιδικής εργασίας . Η αστυνομία ήταν και πάλι εκεί. Το 1910 κατά την διάρκεια της Β’ διεθνής συνδιάσκεψης των σοσιαλιστριών γυναικών που συνήλθε στην Κοπεγχάγη, η Γερμανίδα σοσιαλίστρια Clara Zetkin πρότεινε την καθιέρωση της 8ης Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, ως φόρο τιμής στις δύο ιστορικές διαδηλώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και στις εργαζόμενες γυναίκες όλου του κόσμου.

Το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός δίνει την αφορμή να προσεγγίσουμε ένα κοινωνικό φαινόμενο το οποίο μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ως «γυναικείο ζήτημα».Ο όρος «γυναικείο ζήτημα»προσδιορίζει εκείνο το κοινωνικό πρόβλημα, που αποτελεί σύνθεση της ανισότητας μεταξύ των φύλων, με το καθεστώς της ταξικής εκμετάλλευσης.

8 Μάρτη 1857, οι εργάτριες στην κλωστοϋφαντουργία διαδηλώνουν

Η ιστορική ρίζα του Γυναικείου Ζητήματος 

Ο Μαρξ και ο Ένγκελς ανέδειξαν το σύνολο των διακρίσεων στη ρίζα του, το διαχωρισμό δηλαδή  της κοινωνίας σε τάξεις με διαφορετικά συμφέροντα. Αυτός ο διαχωρισμός δεν έγινε τυχαία. Προέκυψε στην πορεία της κοινωνικής εξέλιξης, όταν είχε δημιουργηθεί αντικειμενικά η δυνατότητα απόκτησης ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής για μία μερίδα της κοινωνίας. Σε αυτό το στάδιο της κοινωνικής εξέλιξης εμφανίστηκε και η δυνατότητα όχι μόνο να υποταχτεί το μεγαλύτερο τμήμα των άμεσων παραγωγών σε ένα μειοψηφικό –περιορισμένο αριθμητικά– τμήμα της κοινωνίας, αλλά και να γίνει αυτό που χαρακτηρίζει ο Ένγκελς ως «ιστορική ήττα» του γυναικείου φύλου και αντίστοιχη υποταγή του στο ανδρικό φύλο.

Απέδειξαν ότι το γυναικείο ζήτημα, ως κοινωνικό φαινόμενο, είναι ιστορικό και ότι καθοριστικό για την άνιση κοινωνική θέση είναι ο τρόπος παραγωγής και όχι οι φυσικές ή βιολογικές διαφορές των φύλων. 

Στην πρωτόγονη κοινωνία υπήρχε φυσικός διαχωρισμός εργασίας ανάμεσα στα δύο φύλα, δηλαδή γινόταν ανάλογα με τις φυσικές-βιολογικές ιδιαιτερότητες. Ήταν τόσο χαμηλό το επίπεδο κοινωνικής εργασίας που απαιτούσε να εργάζονται και τα δύο φύλα για την επιβίωση και ανάπτυξη του γένους και δεν υπήρχαν σχέσεις κυριαρχίας του ενός φύλου στο άλλο. Δεν υπήρχε καν υλική προϋπόθεση εκμετάλλευσης και έτσι η γυναίκα απολάμβανε πλήρη ισοτιμία. Η γυναίκα ήταν υπεύθυνη για την διεύθυνση του νοικοκυριού της και ο άντρας για την εξεύρεση μέσων τροφής. Σημαντικό για την ανάλυση της εποχής ήταν η μητριαρχία ως μορφή κοινωνικής οργάνωσης με κυρίαρχα χαρακτηριστικά την γυναικοκρατία. Υπολογιζόταν μόνο η μητρική συγγένεια και το κληρονομικό δικαίωμα μεταβιβαζόταν μόνο σε θηλυκά μέλη της οικογένειας. Αλλά παρόλα αυτά δεν εξουσίαζε τον άνδρα ούτε αποκομίζει οικονομικά οφέλη από τη δουλειά του.

Με το πέρασμα του καιρού αναπτύχθηκαν οι παραγωγικές δυνάμεις, κατασκευάστηκαν νέα όπλα και εργαλεία. Μάθανε το δάμασμα ζώων και την αναπαραγωγή τους. Έτσι δημιούργησαν μεγαλύτερη ποσότητα προϊόντος (υπερπροϊόν) που χρειαζόταν για επιβίωση, την οποία μπορούσαν να ανταλλάξουν. Ενώ η δουλεία του άνδρα αναπτυσσόταν, η σπιτική δουλεία της γυναίκας σιγά σιγά έχασε τη σημασία της. Τώρα ο άνδρας είχε πιο σημαντική θέση και του δόθηκε το δικαίωμα να ανατρέψει τη μητριαρχία και να εφαρμόσει την αντρική γραμμή καταγωγής και το πατρικό κληρονομικό δικαίωμα(πατριαρχία). Όταν έγινε πατριαρχική η μορφή οργάνωσης ο άνδρας έπρεπε να είναι σίγουρος για τους κληρονόμους του. Εκεί έγινε το βαθμιαίο πέρασμα του ζευγαρωτού γάμου στην μονογαμία που εμφανίζεται σαν μορφή υποδούλωσης του ενός φύλου στο άλλο. Αυτό που ο Ένγκελς ονόμασε κοσμοϊστορική ήττα του γυναικείου φύλου.Θεσμοθετήθηκε η κυριαρχία του άνδρα πάνω στη γυναίκα, σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Για τον άνδρα αναπτύσσεται επίσης η πολυγαμία που παίρνει διάφορες μορφές (πορνεία, φεουδαρχική κυριότητα, επίσημη πολυγαμία).Το δουλοκτητικό κοινωνικό σύστημα υπέταξε τη γυναίκα συνολικά, θέση η οποία συνεχίζεται και στη φεουδαρχία. 

Ο Ιστορικός Ρόλος του Καπιταλισμού

Το νέο που δημιουργεί ο καπιταλισμός είναι ότι έδωσε τη δυνατότητα επιστροφής στην κοινωνική παραγωγή ως μισθωτής εργατικής δύναμης.

Η βιομηχανική επανάσταση και η ταυτόχρονη ανάπτυξη της τεχνολογίας μείωσε την απαιτούμενη μυϊκή δύναμη στην εργασία και δημιούργησε την μαζική είσοδο των γυναικών στην παραγωγή με κίνητρο να εκμεταλλευτεί τις διακρίσεις και ανισοτιμίες φύλου με στόχο την μεγαλύτερη υπεραξία. Χρησιμοποίησε τη γυναίκα ως φτηνότερη εργατική δύναμη σε σχέση με τον άντρα και ακόμη με χειρότερες συνθήκες εργασίας.

Ταυτόχρονα η γυναικεία μισθωτή εργασία ρίχνει την τιμή της εργατικής δύναμης συνολικά γιατί το σύστημα μοιράζει την αξία της εργατικής δύναμης του άντρα ανάμεσα στα δύο φύλα τώρα. Δηλαδή πριν δούλευε ο άντρας για να επιβίωση μια οικογένεια ενώ τώρα είναι υποχρεωμένοι να προσφέρουν και οι δύο εργασία για να ζήσουν.

Από τη μια το συμφέρον του κεφαλαίου, από την άλλη τα χιλιάδες χρόνια υποδούλωσης της γυναίκας στον άντρα, καθυστέρησαν ακόμη και την αναγνώριση αστικών δικαιωμάτων για την γυναίκα της αστικής οικογένειας. Στην αρχή διατηρήθηκε η πατριαρχία και η κοινωνική, πολιτική ανισοτιμία μεταξύ φύλων ανεξάρτητα από την τάξη τους. Χαρακτηριστικές ανισότητες ήταν η μη αναγνώριση δικαιώματος εκλέγειν και εκλέγεσθε, αποκλεισμός από την ανώτατη μόρφωση ως τα μέσα του 20ουαιώνα. 

Στο σύγχρονο καπιταλισμό οι γυναίκες της αστικής τάξης έχουν το ελεύθερο χρόνο για τη μόρφωση και τη φροντίδα των παιδιών τους. Στηρίζουν το σύστημα που τους τα προσφέρει ασκώντας έτσι διπλή καταπίεση στις γυναίκες χαμηλών στρωμάτων. Από τη μια, καταπίεση για το φύλο τους και από την άλλη για τη θέση τους στην κοινωνία. Παρατηρείται επίσης ότι οι γυναίκες της αστικής τάξης δεν υποστηρίζουν την ισοτιμία τόσο σε σχέση με τις εργασιακές σχέσεις, τη μητρότητα, την εκπαίδευση, την κοινωνική φροντίδα αλλά περισσότερο αυτά που τις αφορούν, δηλαδή τη ποσοστιαία κατοχύρωση συμμετοχής στα κόμματα, στις κυβερνήσεις κλπ.

Σήμερα…

Στις μέρες μας, με λύπη παρατηρείται ότι στις περισσότερες χώρες του κόσμου, η ημέρα αυτή έχει χάσει το πραγματικό της νόημα. Όπως και πολλά άλλα ιστορικά γεγονότα ή φυσιογνωμίες, έτσι και αυτή, έχουν εμπορευματοποιηθεί και εκμεταλλευτεί για την ανάδειξη διαφορετικών συμπερασμάτων ή συναισθημάτων.

Η ημέρα αυτή είναι μέρα έπαλξης και αγώνα για την ισοτιμία των γυναικών και όχι μια μέρα γιορτής και διασκέδασης του γυναικείου φύλου, όπως καλλιεργεί η κυρίαρχη σημερινή τάξη πραγμάτων. 

Τα λαϊκά στρώματα των γυναικών είναι αυτά που βιώνουν στο πετσί τους, περισσότερο από κάθε άλλο, τις συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος. Τα διάφορα νεοφιλελεύθερα μέτρα που προωθούνται παγκοσμίως είναι και αυτά που ενισχύουν την ανισότητα παρά τις διάφορες προσπάθειες για βελτίωση της βιτρίνας. 

Η Παγκόσμια Μέρα της Γυναίκας, όπως καθόλου τυχαία ορίστηκε για τις 8 Μαρτίου, αποδεικνύει περίτρανα και μας υπενθυμίζει έναν από τους κύριους άξονες των ταξικών αγώνων για κοινωνική αλλαγή. Αυτόν που λέει ότι τίποτα δεν χαρίζεται, ότι όλα κατακτώνται με σκληρούς αγώνες και θυσίεςΈνα γαρύφαλλο λοιπόν, ως σύμβολο τιμής στην σπουδαία συμβολή των γυναικών στην ταξική πάλη.

Βιβλιοπροτάσεις 

Μαρξ Κ. – Φρ. Ένγκελς,  Για το γυναικείο ζήτημα

Β. Ι. Λένιν, Η Διεθνής ημέρα των εργατριών», Άπαντα, τ. 40

Κολοντάι Α. Μ, Το γυναικείο ζήτημα από την πρωτόγονη κοινωνία στη σύγχρονη εποχή

Τόμης Χρυσοστόμου

Απόφοιτος Προοδευτικής Θεσσαλονίκης

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *